Στο πρώτο μέρος είδαμε τη σύνδεση της βίας με το ψέμα, και στο δεύτερο μέρος ορισμένες στρατηγικές χειραγώγησης. Στο τρίτο μέρος ερχόμαστε στο κρισιμότερο σημείο. Τη δράση μας απέναντι σε όλα αυτά. Όταν η αλήθεια παραποιείται και η κοινωνία διασπάται, τίθεται ένα κρίσιμο ερώτημα: «Πώς μπορούμε εμείς, ως απλοί πολίτες, να αντιδράσουμε;»

Αν αναλογιστούμε τη σύνδεση ανάμεσα στη βία και το ψεύδος, βλέπουμε ότι οι δύο αυτές έννοιες δεν είναι απλώς απομονωμένα φαινόμενα. Αλληλοσυμπληρώνονται και τροφοδοτούν η μία την άλλη. Στο πρώτο μέρος του άρθρου, εξετάσαμε τη σχέση εξουσίας, βίας και ψεύδους και πως χρησιμοποιούνται για να εδραιωθούν τα εκάστοτε κυρίαρχα αφηγήματα. Στο δεύτερο μέρος, θα δούμε ορισμένες στρατηγικές που διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα και καθιστούν αποδεκτή και συχνά αιτιολογούν ως «αναγκαία» την χρήση βίας. Ο καθένας μας καλείται να αναγνωρίσει αυτές τις στρατηγικές.

Κριτική σκέψη και αμφισβήτηση

Στην σημερινή εποχή που χαρακτηρίζεται από γρήγορες αλλαγές, αβεβαιότητα, υπερφόρτωση πληροφοριών και αλματώδη τεχνολογική ανάπτυξη, η ικανότητα της κριτικής σκέψης είναι περισσότερο αναγκαία από ποτέ. Η κατανόηση της σχέσης μεταξύ βίας και ψεύδους, η αναγνώριση ψευδών αφηγημάτων και η αποκάλυψη στρατηγικών ελέγχου είναι απαραίτητα «εργαλεία» για κάθε ενεργό πολίτη.

Η φράση «υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να γνωρίζεις το μονοπάτι και να περπατάς το μονοπάτι» αποτελεί μια γνώριμη ρήση του Μορφέα στην ταινία Matrix (αν δεν την έχετε δει θα σας την πρότεινα ανεπιφύλακτα). Αντικατοπτρίζει τη διάκριση ανάμεσα στην εννοιολογική κατανόηση και την εμπειρία μέσα από το βίωμα. Για παράδειγμα, άλλο πράγμα να κατανοείς τι σημαίνει να είσαι γονιός κι άλλο να είσαι, άλλο να γνωρίζεις πως να