Η έννοια του «αόρατου» συμβολαίου
Συχνά, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, διατηρούμε ανείπωτες προσδοκίες από την ή τον σύντροφό μας. Δημιουργούμε μονομερείς «συμφωνίες», προσδοκώντας ότι θα ανταποκριθεί στις ανάγκες μας, χωρίς να τις έχουμε εκφράσει ξεκάθαρα. Στηριζόμαστε στη λογική ότι εφόσον εμείς προσφέρουμε, ο σύντροφος με κάποιον μαγικό τρόπο θα καταλάβει και θα ανταποδώσει τη «χάρη». Αυτό το «αόρατο συμβόλαιο» μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στη σχέση. Η σοφή συμβουλή της γιαγιάς μου γι’ αυτήν την περίπτωση ήταν: «Να υπάρχει συνεννόηση. Εφόσον, υπάρχει συνεννόηση όλα λύνονται». Δηλαδή, να δείχνουν και οι δύο σύντροφοι διάθεση να συζητήσουν λογικά και προσπάθεια να καταλήξουν σε συμφωνία. Ωστόσο, για να υπάρχει συνεννόηση απαραίτητη προϋπόθεση είναι να υπάρχει επικοινωνία.
Συνέπειες της μη εκφρασμένης προσδοκίας
Το πρόβλημα εκδηλώνεται όταν αυτές οι κρυφές προσδοκίες μένουν ανεκπλήρωτες. Η απογοήτευση που προκύπτει από την έλλειψη ανταπόκρισης, συχνά γεννά στενάχωρα συναισθήματα. Από τη μια, το άτομο που δεν εκφράζεται, αλλά περιμένει ανταπόκριση, πολλές φορές δίνει περισσότερα ελπίζοντας ότι ο άλλος θα καταλάβει και θα εκτιμήσει την προσφορά του. Από την άλλη, ο σύντροφος που «δεν καταλαβαίνει», δέχεται όσα του προφέρονται, χωρίς απαραίτητα να ανταποδίδει με τον τρόπο ή στο βαθμό που προσδοκά το άλλο άτομο, κινδυνεύοντας να χαρακτηριστεί αδιάφορο ή ακόμα και αχάριστο.
Συναισθήματα απογοήτευσης
Όταν οι επιθυμίες του ατόμου που προσφέρει δεν εκπληρώνονται, αισθάνεται αδικημένο ή ακόμη και παραμελημένο. Μπορεί να κατακλύζεται από θυμό, ο οποίος εκφράζεται με γκρίνια, αυξημένη ένταση και επιθετικότητα, είτε άμεση είτε συγκαλυμμένη. Ή να υπομένει στωικά την κατάσταση, σα να αποτελεί «θυσία» ο ίδιος. Ο άλλος σύντροφος εύλογα αισθάνεται σύγχυση και εκνευρισμό. Δεδομένου ότι κανείς δεν μπορεί να διαβάσει τη σκέψη του άλλου είναι άδικο και για τους δύο, να βασίζεται η σχέση σε σιωπηρές «αόρατες» συμφωνίες. Οι συγκρούσεις, η γκρίνια, η απομάκρυνση, ακόμα και η ρήξη εμφανίζονται ως πιθανά σενάρια.
Η λύση
Η λύση σε αυτή την παγίδα, όσο απλή κι αν φαίνεται, βρίσκεται στην ανοιχτή και ειλικρινή επικοινωνία. Όταν εκφράζουμε τις ανάγκες και τις επιθυμίες μας ξεκάθαρα, αυξάνουμε τις πιθανότητες να λάβουμε ανταπόκριση, ακόμη και αν αυτή δεν είναι η επιθυμητή. Ακόμα και το «όχι» είναι μια απόκριση. Αν όμως δεν ζητάμε, τότε η απάντηση θα είναι έτσι κι αλλιώς αρνητική. Παράλληλα, η σαφής έκφραση των αναγκών και επιθυμιών μας, μειώνει τις παρερμηνείες, προάγει την κατανόηση και δημιουργεί συνθήκες ουσιαστικής σύνδεσης.
Αντιμετώπιση της έλλειψης ανταπόκρισης
«Τι γίνεται, όμως, αν διατυπώσουμε την ανάγκη μας και ο σύντροφός μας δεν ανταποκριθεί, είτε προσωρινά είτε μόνιμα;» Σε τέτοιες περιπτώσεις, είναι σημαντικό να δώσουμε χρόνο και χώρο στον άλλο, αναγνωρίζοντας ότι μπορεί να αντιμετωπίζει τις δικές του δυσκολίες. Ωστόσο, αν η έλλειψη ανταπόκρισης συνεχιστεί, χρειάζεται να αξιολογήσουμε τη σημασία της ανάγκης μας που δεν καλύπτεται. «Είναι ζωτικής σημασίας για εμένα ή είναι κάτι που μπορώ να καλύψω μόνος μου ή μέσω άλλων πηγών;»
Είναι άδικο να επιφορτίζουμε τον σύντροφό μας με την ευθύνη να καλύπτει όλες μας τις ανάγκες. Κάθε άνθρωπος έχει τον δικό του ρόλο, είτε πρόκειται για σύζυγο, φίλο, γονέα, δάσκαλο, ψυχολόγο, ιερέα ή οποιονδήποτε άλλο. Κανένας δεν μπορεί να καλύπτει όλους αυτούς τους ρόλους ταυτόχρονα. Η Esther Perel (γνωστή ψυχοθεραπεύτρια και συγγραφέας) αναφέρει στο βιβλιο της «Mating in Captivity»:
"Στο παρελθόν, οι άνθρωποι έβρισκαν νόημα και στήριξη μέσα από ένα ευρύτερο δίκτυο: την οικογένεια, τους φίλους, τη θρησκεία και την κοινότητα. Σήμερα, έχουμε την τάση να περιμένουμε όλα αυτά από έναν μόνο άνθρωπο, τον σύντροφό μας. Αυτό δημιουργεί αφόρητη πίεση στις σχέσεις, καθώς κανείς δεν μπορεί να εκπληρώσει τόσους ρόλους ταυτόχρονα."
Δεν ζούμε απομονωμένοι αλλά μέσα στην κοινωνία. Γι’ αυτό τον λόγο δημιουργούμε ποικιλία ανθρώπινων σχέσεων, καθεμία από τις οποίες καλύπτει διαφορετικές ανάγκες. Ωστόσο, ορισμένες πτυχές μιας σχέσης δεν μπορούν να μεταβιβαστούν σε άλλες. Για παράδειγμα, οι φίλοι δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τον ρόλο του πατέρα, ούτε η μητέρα τον ρόλο της συντρόφου.
Η αξία της επικοινωνίας
Ωστόσο, εάν μια βασική ανάγκη μας παραμένει ανεκπλήρωτη, είναι βασικό να την εκφράσουμε με σαφήνεια και σεβασμό. Αν εξακολουθεί να μην υπάρχει ανταπόκριση, χρειάζεται να εξετάσουμε πόσο αυτή η έλλειψη επηρεάζει τη ζωή μας, την ψυχική μας ισορροπία, την υγεία και τη συνολική μας ευτυχία. Στη συνέχεια, καλούμαστε να αξιολογήσουμε αν μπορούμε να διαχειριστούμε την κατάσταση διαφορετικά ή αν η σχέση δεν ανταποκρίνεται πλέον σε θεμελιώδεις ανάγκες μας.
Η σκέψη αυτή δεν αποτελεί προτροπή για διάλυση της σχέσης, αλλά μια πρόσκληση για να στρέψουμε την προσοχή μας σε εμάς τους ίδιους και στη σχέση μας. Προσωπικά, πιστεύω στη στήριξη της συντροφικότητας και των επιλογών μας. Παράλληλα, θεωρώ χρήσιμο να ανοίγουμε ουσιαστικές συζητήσεις με τον σύντροφό μας, ώστε να εξετάζουμε από κοινού τις ανάγκες που παραμένουν ανεκπλήρωτες και να διερευνούμε τρόπους για ενίσχυση του δεσμού μας και ταυτόχρονα εξεύρεση λύσεων.
Η σημασία της αποδέσμευσης από τις προσδοκίες
Απελευθερώνοντας τη σχέση μας από σιωπηρές προσδοκίες, δημιουργούμε έναν πιο υγιή και ειλικρινή συντροφικό χώρο. Στην καρδιά μιας αυθεντικής σχέσης είναι η αγάπη, αλλά για να ευδοκιμήσει, απαιτείται ανοιχτή επικοινωνία και αμοιβαία κατανόηση. Τα «αόρατα συμβόλαια» αποτελούν επικίνδυνους μηχανισμούς που υπονομεύουν τη δυναμική των συντροφικών σχέσεων. Όταν απαλλαγούμε από αυτά, επιτρέπουμε στη σχέση μας να ανθίσει. Τί λέτε;
Με αγάπη
Θανάσης Παπαναστασίου
