Η δυναμική φύση της προσωπικής βιογραφίας
Η βιογραφία ορίζεται ως η γραπτή εξιστόρηση της ζωής και της δράσης ενός ατόμου. «Είναι όμως μόνο αυτό; Μπορεί η προσωπική βιογραφία να αλλάζει και να εξελίσσεται μαζί με το άτομο;» Με δεδομένο ότι το πρόσωπο είναι εν ζωή, η αυτοβιογραφία του συνεχίζει να εμπλουτίζεται, να διαμορφώνεται και να μετασχηματίζεται.
Οι νέες γνώσεις και εμπειρίες προσθέτουν υλικό στην εξελισσόμενη ιστορία του ατόμου. Ταυτόχρονα, μέσα από τις νέες γνώσεις και εμπειρίες, οι παρελθούσες ιστορίες που διηγείται για τον εαυτό του, αλλάζουν μαζί με τον άνθρωπο. Οπότε, εκτός από την απλή περιγραφική καταγραφή, η ιστορία που κατασκευάζει κανείς για τον εαυτό του, διηγείται στον ίδιο και μοιράζεται με τους άλλους, βρίσκεται σε μια διαρκή διαμόρφωση. Συνεπώς, η προσωπική βιογραφία ή ακόμα ακριβέστερα η αυτοβιογραφία, δεν είναι μια στατική καταγραφή. Αντίθετα, είναι μια δυναμικά εξελισσόμενη αφήγηση. Με βάση λοιπόν, αυτόν τον ορισμό, εξετάζεται η χρησιμότητα και η δυναμική της αυτοβιογραφίας ως μέσο μάθησης και ως πρακτικό εργαλείο προσωπικής εξέλιξης.
Η αφηγηματική ουσία της προσωπικής βιογραφίας
Πέρα από μια απλή λίστα ημερομηνιών και συμβάντων, η βιογραφία είναι μια ιστορία με νόημα και συνέχεια. Πιο συγκεκριμένα, περιέχει προσωπικές ιστορίες, οι οποίες περιγράφουν γεγονότα με δυναμικό και δημιουργικό τρόπο. Συγχρόνως, ενσωματώνει πεποιθήσεις και προσδοκίες, καθώς και τη στάση μας ως πρωταγωνιστής και ταυτόχρονα ως αφηγητής. Αυτή η αφήγηση χρησιμεύει ως το πλαίσιο αναφοράς μέσα στο οποίο ερμηνεύουμε τις παλαιότερες, αλλά και τις τρέχουσες εμπειρίες μας.
H ερμηνεία καθίσταται κρίσιμη όταν προκύπτουν καταστάσεις, οι οποίες αμφισβητούν την καθιερωμένη ιστορία της ζωής μας και το ισχύον πλαίσιο αναφοράς μας, προκαλώντας την αναγκαιότητα επαναπροσδιορισμού της προσωπικής μας ταυτότητας. Οι καταστάσεις αυτές μπορεί να είναι τυχαία συμβάντα, δυνάμεις που ωθούν σε εξέλιξη ή σημαντικά σταυροδρόμια, όπως, για παράδειγμα, η αλλαγή εργασιακής πορείας, η συνταξιοδότηση, ο γάμος, η γέννηση του πρώτου παιδιού και πολλά άλλα. Αυτές οι αλλαγές γεννούν την αναγκαιότητα προσδιορισμού μιας νέας προσωπικής ταυτότητας, καθώς ο εργαζόμενος γίνεται συνταξιούχος, ο μαθητής γίνεται φοιτητής, ο εργένης και η εργένισσα φτιάχνουν οικογένεια, γίνονται πατέρας ή μητέρα και ούτω καθεξής.
Από την άλλη, η προσωπική μας βιογραφία επηρεάζει την απόκρισή μας σε κρίσιμες επιλογές. Ας υποθέσουμε ότι είμαστε άνθρωποι με συνετή και έντιμη πορεία και απρόσμενα, οι συνθήκες της ζωής εμφανίζουν μπροστά μας ένα δίλημμα. Στο δίλημμα αυτό παρουσιάζεται από τη μια, η «βολική» επιλογή κι από την άλλη, η «συμβατή» επιλογή. Η «βολική» επιλογή αν και δεν συνάδει σε μεγάλο βαθμό με την αυτοεικόνα, τις αρχές, τις αξίες και τα προσωπικά μας πιστεύω, προσφέρει μια «βολική» προοπτική βελτίωσης της οικονομικής κατάστασης και κοινωνικής μας θέσης. Με άλλα λόγια, είναι σε ασυμφωνία με βασικούς πυλώνες της ζωής μας και δεν είναι συνεπής με τη μέχρι σήμερα πορεία μας, παρά ταύτα προσφέρει αντισταθμιστικά οφέλη. Από την άλλη, η «συμβατή» επιλογή βρίσκεται σε συμφωνία με τις αρχές, τις αξίες και τις μέχρι τώρα επιλογές μας (δηλαδή την προσωπική μας βιογραφία), αλλά ταυτόχρονα έχει βαρύ προσωπικό κόστος.
Οπότε βρισκόμαστε μπροστά στο ερώτημα «Τι να επιλέξουμε;» Οι παλαιότερες αποφάσεις και δράσεις μας, οι οποίες συνδέονται με τις αρχές, τις αξίες, τι πεποιθήσεις και τις προσδοκίες μας, επηρεάζουν την τρέχουσα επιλογή μας. Ταυτόχρονα, προσφέρουν ένα πλαίσιο αναφοράς (στενότερο ή ευρύτερο) και βοηθούν στη λήψη απόφασης. Παίρνοντας απόσταση από το θέμα και από τον εαυτό μας και χωρίς να κλεινόμαστε στο παρελθόν, αποκτάμε ευρύτερη προοπτική. Επομένως, το δίλημμα αποτελεί την αφορμή για επιλογή και δράση, προσθέτοντας ένα ακόμα κεφάλαιο στην προσωπική μας βιογραφία, είτε προς τη μία κατεύθυνση είτε προς την άλλη.
«Πώς όμως η μνήμη των γεγονότων της βιογραφίας μας επηρεάζει τη μάθηση;» και «Ποιες ιστορίες περιλαμβάνει η προσωπική μας βιογραφία;»
Συνεχίζεται…
Με αγάπη
Θανάσης Παπαναστασίου
