Η σημαντικότητα της προσωπικής βιογραφίας
Η προσωπική μας ιστορία είναι σημαντική. Όχι επειδή πιστεύουμε με έπαρση ότι είμαστε σημαντικοί, αλλά διότι σε αυτή την προσωπική ιστορία, ακόμα κι αν είναι άτεχνη και ακατέργαστη, κρύβονται αναξιοποίητες δυνατότητες. Η ακατέργαστη και αφιλτράριστη φύση της αφήγησής μας, λοιπόν, δεν μειώνει την αξία της, αλλά αντιθέτως, μπορεί να αποτελέσει ένα ισχυρό εργαλείο μάθησης και αυτογνωσίας. Συνεπώς, είτε προσεγγίζεται επιστημονικά, είτε πρακτικά, η εξέταση της προσωπικής βιογραφίας, ανοίγει πόρτες στην κατανόηση του εαυτού μας.
«Ποιες όμως ιστορίες περιλαμβάνει η προσωπική μας βιογραφία;» Η αφήγηση των προσωπικών μας ιστοριών, υπόκειται σε μια επιλεκτική διεργασία. Πρώτον, επιλέγουμε από τις αναμνήσεις μας εκείνη ή εκείνες που ταιριάζουν στις τρέχουσες εμπειρίες μας. Δεύτερον, επιλέγουμε εκείνες που ταιριάζουν στην αυτοεικόνα μας, όπως έχει διαμορφωθεί μέσα από τα μαθήματα, τις γνώσεις και τις εμπειρίες της ζωής. Ωστόσο, τις θυμόμαστε με διαφορετικό τρόπο σήμερα σε σχέση με κάποια χρόνια πριν. Και τούτο γιατί από τη μια πλευρά συμπληρώνουμε τα κενά της μνήμης μας επιλεκτικά, ενώ από την άλλη, εστιάζουμε σε διαφορετικές παραμέτρους και πτυχές της ιστορίας. Ως εκ τούτου, επειδή δεν παραμένουμε οι ίδιοι ως άνθρωποι, κάνουμε αλλιώτικη αφήγηση. Οπότε ανατρέχουμε, θυμόμαστε και διηγούμαστε τις ιστορίες μας διαφορετικά, καθώς μετασχηματιζόμαστε μέσα από τις εμπειρίες και τα μαθήματα της ζωής.
Μαθαίνοντας από την προσωπική μας βιογραφία
Το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον, η σχέση ανάμεσά τους, καθώς και ο ορισμός του χρόνου, έχουν εξεταστεί από Πατέρες της Εκκλησίας, Επιστήμονες και Φιλοσόφους. Δεν θα αποπειραθώ να κάνω κάποια ανάλυση, καθώς ξεφεύγει από το στόχο του άρθρου, αλλά και από τις γνώσεις μου στο θέμα. Με απασχολεί όμως το παρελθόν ως πηγή μάθησης, καθώς και το αποτέλεσμά του στο παρόν και στο μέλλον. Οπότε, τίθεται ένα προφανές ερώτημα «Πώς αξιοποιώ το παρελθόν ως πηγή μάθησης;», αλλά και δύο λιγότερο προφανή και περισσότερο προκλητικά. «Είναι το παρελθόν στατικό ή μεταβαλλόμενο;» και «Η μνήμη μας για το παρελθόν αλλάζει μέσα από τις εμπειρίες μας;»
Το παρελθόν, όπως το παρατηρούμε και το θυμόμαστε, δεν είναι μια σταθερή οντότητα. Αν και τα γεγονότα δεν αλλάζουν, ο τρόπος που τα βλέπουμε δεν παραμένει ο ίδιος. Γεγονότα στο παρόν, όπως μια μεταμορφωτική εμπειρία ή ένα τραυματικό γεγονός, μπορούν να αναδιαμορφώσουν την ερμηνεία μας για το παρελθόν. Αυτή η ρευστότητα είναι εμφανής στο πώς ερμηνεύουμε ξανά τις εμπειρίες μας, όχι ως μεμονωμένα γεγονότα, αλλά ως μέρος μιας συνεχούς αφήγησης, που διαμορφώνεται μέσα από τις πράξεις μας, τις γνώσεις που κατακτάμε, αλλά και μέσα από διάφορες αλληλεπιδράσεις με σημαντικούς ανθρώπους στη ζωή μας (με τους φίλους, το ταίρι μας, τα παιδιά μας, τους γονείς μας κ.α.).
Για παράδειγμα, η επιτυχής κατάληξη στην επιδίωξη ενός στόχου, δίνει διαφορετικό νόημα στις πρότερες αποτυχίες και ατελέσφορες προσπάθειες και ταυτόχρονα, μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο σε μελλοντικές προσπάθειες επίτευξης. Αντίθετα, η προδοσία από ένα αγαπημένο πρόσωπο, παραμορφώνει τις προηγούμενες θετικές εμπειρίες μαζί του, μεταβάλλοντας την θέαση του παρελθόντος, μετατρέποντας το παρόν σε «κόλαση» και επιτείνοντας την αβεβαιότητα για το μέλλον. Η προδοσία κλονίζει την εμπιστοσύνη στο άλλο άτομο και θέτει σε αμφισβήτηση την ικανότητά μας να αντιλαμβανόμαστε αυτό που θεωρούμε «πραγματικότητα». Συνεπώς, τροποποιείται η θέαση του παρελθόντος, η κατάσταση στο παρόν και η προοπτική στο μέλλον.
«Πώς όμως η μνήμη των γεγονότων της βιογραφίας μας επηρεάζει τη μάθηση;» Μέσω της συγγραφής και της μελέτης της προσωπικής βιογραφίας, μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε τις δυνατότητες που είχαμε. Δηλαδή, τις ευκαιρίες που αξιοποιήσαμε ή αυτές που αφήσαμε﮲ τις ιδέες που εκφράσαμε, καθώς κι αυτές που ξεχάσαμε, αγνοήσαμε ή τις αφήσαμε ανέκφραστες. Κυρίως όμως, η εξέταση της ιστορίας της ζωής μας, προσφέρεται για να αντιμετωπίσουμε το παρόν. Οργανώνουμε επιλεκτικά το παρελθόν με τρόπο που ευθυγραμμίζεται με την τρέχουσα κατάστασή μας, ενώ ταυτόχρονα διαπιστώνουμε την πληθώρα των δυνατοτήτων και ευκαιριών που είτε αξιοποιήσαμε, είτε αφήσαμε αναξιοποίητες. Με αυτή την οπτική, λοιπόν, μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε ότι έχουμε περισσότερες δυνατότητες, εναλλακτικές επιλογές και λύσεις στο τώρα. Τέλος, αν δεν έχουμε μάθει από τις εμπειρίες του παρελθόντος, μάλλον είμαστε «καταδικασμένοι» να τις ξαναζήσουμε. Μέχρι να πάρουμε το μάθημα και να αλλάξουμε.
Την ίδια στιγμή, οι προσωπικές μας ιστορίες σχετίζονται με αρχές, αξίες και πεποιθήσεις τις οποίες υιοθετούμε, διαμορφώνουμε και ταυτόχρονα μας διαμορφώνουν. Με βάση όλα τα παραπάνω, η προσωπική μας βιογραφία, εκτός από το τρόπο με τον οποίο βλέπουμε εμάς τους ίδιους ως αφηγητές και ταυτόχρονα ως πρωταγωνιστές, περιλαμβάνει και τις προσδοκίες που έχουμε από τον ίδιο μας τον εαυτό και τους περιορισμούς που μόνοι μας θέτουμε. Με αυτή την οπτική αναρωτιέμαι σε πρακτικό επίπεδο, «Πώς μπορεί να εφαρμοστεί απελευθερωτικά η προσωπική μας βιογραφία;»
Συνεχίζεται…
Με αγάπη
Θανάσης Παπαναστασίου
