Πολεμιστής σε έναν κόσμο που διψά για ειρήνη
Ο κόσμος γύρω μας μοιάζει με πεδίο μάχης. Πόλεμος στις σχέσεις, στις κοινωνίες, στα κράτη. Πίσω όμως από τον θόρυβο των συγκρούσεων, ακούγεται σιωπηλά και συνάμα εκκωφαντικά η κραυγή για ειρήνη. Μέσα σε αυτό το παράδοξο, γεννιέται ένα ερώτημα: Τί σημαίνει να είσαι πολεμιστής σε έναν κόσμο που αποζητά την ειρήνη;
Έχω ρωτήσει χιλιάδες μαθητές, τα προηγούμενα 35 και πλέον χρόνια διδασκαλίας πολεμικών τεχνών, γιατί ξεκίνησαν. Οι απαντήσεις ποικίλες: περιέργεια, αυτοάμυνα, φυσική άσκηση, καλή υγεία, αίσθηση δύναμης, αναζήτηση ισορροπίας, μαχητική ικανότητα και πολλά άλλα.
Όταν κάποιος ξεκινά πολεμικές τέχνες, συνήθως αποζητά τα οφέλη της άσκησης, με επικρατέστερο στόχο την προσωπική ενδυνάμωση. Όμως, όσο προχωρά, διαπιστώνει ότι το μονοπάτι αυτό περιλαμβάνει την ικανότητα και την δύναμη από τη μια, τον σεβασμό και την καλλιέργεια του χαρακτήρα από την άλλη.
Οι πολεμικές τέχνες, αποτελούν μια ολιστική προσέγγιση. Αν και χαρακτηρίζονται τέχνες του πολέμου είναι τέχνες της ζωής. «Λειαίνουν» τις αιχμές του χαρακτήρα και καλλιεργούν τη δυνατότητα να γίνουμε καλύτεροι μαχητές και καλύτεροι άνθρωποι. Και αυτό γίνεται αντιληπτό από εμάς και από τους γύρω μας.
Μάθε να μάχεσαι, λοιπόν ώστε να μη χρειαστεί να το κάνεις. Ένας σοφός δάσκαλος είπε κάποτε: «Καλύτερα να είσαι πολεμιστής σε κήπο, παρά κηπουρός σε πόλεμο».
«Ελεγχόμενη μανία»: η δύναμη και ο αυτοέλεγχος
Στις παραδοσιακές πολεμικές τέχνες που εξασκώ, το karate (τέχνη άοπλης μάχης) και το kobudo (η τέχνη των παραδοσιακών όπλων), ο στόχος είναι να γίνεις καλύτερος μαχητής, αλλά πρώτιστα να εξελιχθείς ως άνθρωπος.
Μέσα από τη συνεπή εξάσκηση, ο ασκούμενος δυναμώνει το σώμα και αποκτά ταχύτητα, δύναμη, ευελιξία και αντοχή. Παράλληλα, αποκτά γνώσεις, εξασκεί μαχητικές δεξιότητες και σμιλεύει το πνεύμα του, ώστε να έχει την ανθεκτικότητα που χρειάζεται για τα δύσκολα. Σταδιακά μεταμορφώνεται σε μια ελεγχόμενη πολεμική μηχανή.
Αλλά εδώ είναι που αρχίζει το πραγματικά ενδιαφέρον κομμάτι. Η ικανότητα να ασκήσεις βία δεν είναι το τέλος του δρόμου, αλλά είναι το σημείο καμπής. Τι γίνεται όταν μπορείς, αλλά επιλέγεις να μην ασκήσεις βία; Επειδή όλα αυτά δεν είναι θεωρίες αλλά βίωμα, αξίζει να θέσουμε μερικά ερωτήματα, σχετικά με την ικανότητα να ασκήσουμε βία:
- Όταν κάποιος δεν ασκεί βία, είναι επειδή το επιλέγει συνειδητά ή επειδή δεν έχει την ικανότητα να το κάνει; Κι αν δεν μπορεί, μήπως απλώς χρησιμοποιεί «ειρηνιστικά» επιχειρήματα για να νιώσει εντάξει με τον εαυτό του;
- Μήπως τελικά, η πραγματική δύναμη δεν είναι να φαίνεσαι ήρεμος, αλλά να γνωρίζεις τη σκοτεινή σου πλευρά και να μαθαίνεις να την κρατάς υπό έλεγχο;
- Και αν έχεις τη δύναμη να κάνεις ζημιά, αλλά διαλέγεις να μην το κάνεις άκριτα, αυτό είναι αδυναμία; Ή μήπως είναι η πιο ώριμη μορφή αυτοκυριαρχίας;
Το να έχεις την δύναμη να ασκήσεις βία και να επιλέγεις πότε να το κάνεις και πότε όχι, θεωρώ ότι αποτελεί πραγματική άσκηση διάκρισης, αυτοελέγχου και θάρρους. Αποτελεί μια μορφή πειθαρχίας που δεν σου επιβάλλει κάποιος εξωτερικά, αλλά καλλιεργείται και ωριμάζει εσωτερικά.
Τα παραπάνω ερωτήματα δεν απαντώνται εύκολα. Ούτε με θεωρίες, ούτε με ωραία λόγια. Θέλουν «ώρες πτήσης» στην προπόνηση, σκέψη και μερικά «δύσκολα μαθήματα» για να αναρωτηθείς, ποιος είμαι τελικά όταν τα πράγματα ζορίζουν;
Η ικανότητα να καλείς τη δύναμή σου όταν χρειάζεται, αλλά να την κρατάς δεμένη με λουρί όταν δεν χρειάζεται, ο φίλος μου ο Σωτήρης την αποκαλεί «ελεγχόμενη μανία». Δύο έννοιες αταίριαστες για κάποιον μη εξοικειωμένο, που εκφράζουν όμως την σοφία και την «ορμή υπό έλεγχο» του μαχητή. Με αυτή την οπτική, γίνεσαι ικανός να προστατεύεις τον εαυτό σου και τους γύρω σου, χωρίς να σε κυριαρχεί ο θυμός και η βία.
Η βία ως δάσκαλος
Η βία είναι μια πραγματικότητα και υπάρχει σε διάφορες μορφές. Σωματική, λεκτική, ψυχολογική. Στη σχολή (dojo) τη συναντάμε σε ελεγχόμενο πλαίσιο, μέσα από την πίεση της προπόνησης. Αυτό μας δίνει εμπειρική γνώση για τον εαυτό μας, χωρίς όμως να ενισχύεται η επιθετικότητα. Βγάζει στην επιφάνεια τον θυμό, τον εγωϊσμό, τον φόβο και την αδυναμία μας. Παρατηρούμε έτσι τον τρόπο που αντιδράμε. Παγώνουμε, κάνουμε επίθεση, θυμώνουμε, φοβόμαστε ή αποφεύγουμε;
Οι πολεμικές τέχνες μας δείχνουν πως ο δρόμος προς την πραγματική δύναμη περνάει μέσα από την αυτογνωσία, τη συνέπεια, την επιμονή και την αντοχή στο χρόνο. Όλα αυτά διαμορφώνουν τον χαρακτήρα μας, ενδυναμώνουν και αναδεικνύουν τις αρετές της ψυχής.
Η βία γίνεται δάσκαλος γιατί μας διδάσκει ότι η πραγματική δύναμη δεν είναι απλώς η ικανότητα να επιτεθούμε, αλλά να επιλέγουμε με ψυχραιμία και διάκριση πότε να συγκρατηθούμε και πότε να δράσουμε, για την προστασία του εαυτού μας και των αγαπημένων μας.
Μέσα από την προπόνηση, παρατηρούμε και εξασκούμαστε στην κατανόησή της. Μαθαίνουμε να διαχειριζόμαστε τους φόβους και το θυμό μας και να παραμένουμε ψύχραιμοι ακόμα και στις πιο πιεστικές καταστάσεις. Με αυτόν τον τρόπο, η βία δεν αναπαράγεται, αλλά μετατρέπεται σε μέσο αυτογνωσίας και εσωτερικής ανάπτυξης.
Με αγάπη
Θανάσης Παπαναστασίου
